ÜÇ : " İSTANBUL'DA KARAHİSAR- ŞARKİLİ HAMALLAR "

Araştırmacı Yazar ÜNSAL ÇALIK'ın Kaleminden

" İSTANBUL'DA KARAHİSAR- ŞARKİLİ HAMALLAR "


Anadolu’nun birçok yerinden hamallar ekmek kapısı olarak İstanbul’a akın etmişlerdir. İstanbul’un iskeleleri, gümrükleri ve köşelerinde iş beklemişlerdir.

Özellikle Doğu Anadolu, Doğu Karadeniz, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu’dan İstanbul’a para kazanmak için gelen bu insanların büyük bir kısmı benzer yörelerdendir. Sivas, Erzurum, Van, Muş vd. yerlerden38 İstanbul’a gelen hamalların bir kısmı Müslim bir kısmı ise zimmî olarak kaydedilmiştir. Bir başka çalışmada ortaya çıkan bu sonuç, genel olarak Asitane ve özelde Üsküdar’daki hamallar için de geçerlidir. Bu cümleden olarak, Üsküdar’daki hamalların hangi memleketlerden geldiği sorusunun cevabı yukarıdaki tabloda mevcuttur. Buna göre, Üsküdar’daki hamalların en fazla Kürcanlı (bugün Malatya sınırları dâhilinde adına rastlamak mümkündür) olduğu görülmektedir.

Üsküdar’da kayıtlı hamalların en çok geldiği diğer yerler ise, Tosyalı (40), Karahisar-ı Şarkili (32), Sivaslı (23), Vanlı (21), Harputlu ve Muşlu (18), Hizanlı (11) ve Kangırılı (10) hamal kaydedilmiştir. Adı geçenlerin dışındaki yerlerden gelenleri gösteren hamal kayıtları 10 kişinin altında kalmaktadır. Bu sonuç, Üsküdar iskelesindeki hamalların memleketleri itibariyle büyük ölçüde Asitane’deki diğer hamallar ile benzer olduğunu göstermektedir. Üsküdar’daki Tosyalı, Sivaslı, Kürcanlı, Harputlu, Karahisar-ı Şarkili, Kastamonulu, Kemahlı hamalların tamamının ya da büyük çoğunluğunun Müslüman olduğu görülmektedir. Buna karşın, Vanlı, Muşlu, Hizanlı ve Erzurumlu hamalların ya tamamının ya da büyük bir kısmının zimmî olduğu tespit edilmiştir. Tablo 12: 106 Numaralı Deftere Göre Üsküdar’daki Hamalların Fiziksel Özellikleri (Kaş, Göz, Bıyık, Sakal vd.)

Boyu

sayısı

Sakal

sayısı

bıyık

Sayısı

Göz rengi

Burun

sayısı

Ten Rengi

Kısa

2

Ak

12

Az

9

Ela

Sivri

3

Esmer

Orta

35

Alalı

1

Azkara

5

Mavi

Çatık

3

Yek Çeş

Uzun

15

Azkara

1

kumral

5

-

Çatık

3

-

Uzunca

6

Azkırca

1

Kumral

5

-

çatık

2

-

Toplam

                 

                                                                 Çizelgeye tamamı alınmamıştır.

Asitane’deki hamalların büyük bir kısmının fiziksel özellikleri bir önceki bölümde detaylandırılmıştı. Aynı özellikler, Üsküdar’daki hamallar içinde geçerlidir.

Üsküdar’daki hamalların da bir kısmının detaylı; bir kısmının ise sadece sakal-bıyık ve boylarının kaydedildiği görülmektedir. Detaylı olarak verilen fiziksel özelliklerinde hamalın, kaş, burun, yüz-çehre, göz, sakal-bıyık şekilleri ve renkleri verilmiştir. Mesela, Kandilli İskelesi’nde Müslim hamal olarak kayıtlı “Karahisar-ı Şarkili, uzun boylu, ela gözlü, az çatık kaşlı, sivri burunlu, esmer çehreli, şabb-ı emred Osman bin Hasan” gibi. Yukarıdaki tabloda görüleceği üzere Üsküdar’daki hamalların da en fazla sakal-bıyık şekilleri yazılmıştır. Defterdeki kayıtlara göre, Üsküdar’daki hamalların daha çok kara (76), kumral (59), kır (49), sarı (18) ve köse (14) sakallı olduğu gö- rülmektedir. Bu durum Asitane’deki diğer hamallar ile Üsküdar’daki hamalların sakal-bıyık özelliklerinin benzediğini göstermektedir. Üsküdar’daki bıyıklı hamallar en çok kumral (70), sarı (453), kara (48), ter (53), sarı (30) ve şab-ı emred (14) şeklinde kayıt altına alınmıştır. Bu kayıtlardaki ter bıyıklı, şab-ı emred ve kumral-kara bıyıklı ifadelerinden hamalların yaşları itibariyle Üsküdar’da da, genç bir gruptan oluştuğunu düşündürmektedir. Defterdeki kayıtlara göre, Üsküdar’daki hamalların daha çok kara-siyah (78), kumral (59), kır (49), sarı (18) ve köse (14) sakallı olduğu görülmektedir. Sakallı olarak kaydedilen hamallar içinde ak sakallı olanların sayısı 12’dir. Asitane’nin genelinde olduğu gibi Üsküdar’da da ak sakallıların diğerlerine göre görece az olması, hamalların daha genç ve güçlü-kuvvetli insanlardan oluştuğu görüşünü destekler Üsküdar’daki bir kısım hamalın göz, kaş, burun ve ten rengi de kayıtlara geçmiş- tir. Buna göre, Üsküdar’daki hamalların daha ziyade ela (6) ve mavi (2) gözlü; açık (4) ya da az çatık (3) kaşlı; burunlarının ise sivri (3); esmer (6) çehreli oldukları görülmektedir. Üsküdar’daki hamalların detaylı fiziki özelliklerini yansıtan kayıt sayısının azlığı sebebiyle bütün Üsküdar’daki hamallara dair genel bir kanaat oluşturmak için yetersiz görünebilir. Ancak, defterde kayıtlı olan Asitane’deki diğer hamalların detaylı fiziki özellikleri ile benzeşen özelliklerinin olması, Üsküdar’daki hamalların Anadolu’nun bağrından kopup gelen esmer çehreli kumral-kara bıyıklı insanlar olduğunu düşündürmektedir. Yukarıdaki tabloda, Üsküdar’daki hamallara dair farklı fiziksel özellikler kaydedilmiştir. Bu türden kayıtlar, yekçeşm (6) ve solak (1) oluşmaktadır.

Asitane’nin başta iskele ve diğer mahallerindeki kayıtlı hamallar gibi, Üsküdar’daki hamalların da memleketleri kayıt altına alınmıştır. Yukarıdaki tabloda, Üsküdar’daki iskelelere göre hamalların memleketlerinin dağılımları çalışılmıştır. Buna göre, Ayazma İskelesi’nde hamalların büyük bir kısmı Sivaslı (22) ve Harputlu (16) iken, Beylerbeyi İskelesi’ndeki hamalların büyük bir kısmının memleketi yazılmamış, yazılı olanlar ise Karahisar-ı Şarkilidir. Kandilli İskelesi’nde kayıtlı hamalların tamamı Karahisar-ı Şarkili iken; Mumhane İskelesi’nde kayıtlı hamalların büyük bir kısmı Muşlu (16) ve Hizanlıdır (5). Tophane İskelesi’ndeki hamalların büyük bir kısmının memleketi kayıt altına alınmamıştır (163). Kayıt altına alınanların büyük bir kısmı Kürcanlı (58) dır. Üsküdar Büyük İskele’deki hamalların da büyük bir kısmının memleketi kayıt altına alınmamış olup, kayıtlı olanların ise Tosyalı (36) ve Karahisar-ı Şarkili (9) olduğu görülmektedir. Bu durum aynı memleketten gelen insanların aynı iskelelerde hamal olarak çalıştığını göstermektedir ki, aynı memleketli hamalların, belli noktalarda kümelendiğini Üsküdar örneğinde de görebiliriz.

11 - 02 - 2020 Yeni Şebinkarahisar

Kaynakça Üsküdar Sempozyumu Üsküdar Belediyesi .Bildiriler Cilt II "